قاضى سعيد در تعليقات بر اثولوجيا در مقام ايراد بر ملا صدرا كه تجرد نفس انسانى و حيوانى و تحقق قوس صعودى را بر حركت [ 1 ] جوهرى مبتنى فرموده‌اند ، گويد : « . . . و إذا عرفت الأمر بهذا الوجه العرشي ، ظهر لك أن لا حاجة في تصحيح مراتب النفس في النشأة الأولى و النشأة الآخرة إلى القول بالحركة في الجوهر و ارتكاب التكلّفات و ركوب التعسّفات . . . و كما لم يحتج الأمر في السلسلة الأولى إلى تلك الحركة ، فقس عليه أمر السلسلة الثانية حذوا بحذو . . . » . ما ، در حواشى خود بر اين موضع مفصّل بيان نموده‌ايم كه در سلسلهء اولى و سلسلهء ثانيه نيز حركت ، منشأ تحقق دو قوس است ، در نزول وجود ، حركت غيبى و در صعود ، حركت جوهرى ، زمانى ، منشأ ظهور و تحصل وجودى متصل واحد ناشى از تجلى غيبى در نزول و همان وجود در صعود نيز به حسب مرور بر مراتب ، واحد است . و ملاك و حافظ وحدت ، اتصال صور متوالى و متتالى حاصل از حركت است . قاضى - قدس سره - به واسطهء درك محضر درس علامهء فيض ، در كثيرى از مبانى از ملا صدرا تبعيّت نموده و به مناسبت تأثّرى كه از استاد ، ملا رجب على پذيرفته است ، اين قبيل از هفواتى كه ذكر شد را در كلمات خود آورده است . و از حكيم علامه ملا عبد الرزاق نيز متأثّر شده است . لذا در آثار نفيس او ، مطالب متناقض ديده مىشود و آثار او مشتمل است بر غثّ و ثمين و التزام به مبانى متناقض ، از خواص اوست . نگارنده ، در حواشى خود بر تعليقات اثولوجيا به ذكر پاره‌اى از اين امور پرداخته است .